Nhân dân miền Nam đã chiến đấu và giành thắng lợi gì trong việc đánh bại chiến lược chiến tranh đặc biệt?
Cuộc đấu tranh của quân và dân miền Nam chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ rất khó khăn vì kẻ thù rất mạnh. Tuy nhiên, chúng ta cung có những thuận lợi nhất định. Đáp ứng yêu cầu phát triển của cách mạng miền Nam, tháng 1/1961 Trung ương Cục miền Nam ra đời thực hiện vai trò lãnh đạo trực tiếp của Đảng thay cho xứ ủy Nam Bộ cũ. Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam đã đoàn kết được toàn dân chống Mĩ. Các lực lượng vũ trang cách mạng thống nhất thành Quân giải phóng miền Nam làm nòng cốt cho cuộc đấu tranh.
Dưới ngọn cờ đoàn kết cứu nước của Mặt trận dân tộc giải phóng do Đảng lãnh đạo, quân dân miền Nam đẩy mạnh đấu tranh chống Mĩ và chính quyền Sài Gòn, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, nổi dậy tiến công địch trên cả ba mũi giáp công: quân sự, chính trị, binh vận. Kết hợp đấu tranh chính trị và đấu tranh quân sự nổi dậy và tiến công trên cả ba vùng chiến lược: rừng núi, nông thôn đồng bằng và đô thị nhằm từng bước làm lung lay dẫn đến phá sản của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” cuat Mĩ – Ngụy.
Trong những năm 1961 – 1962, Quân giải phóng đã đẩy lùi nhiều cuộc tiến công của địch, tiêu diệt nhiều đồn bốt lẻ của chúng.
Cuộc đấu tranh chống và phá “ấp chiến lược” diễn ra gay go, quyết liệt giữa ta và địch. Do Mĩ – ngụy coi ấp chiến lược là quốc sách, là xương sống của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” với mục đích tách dân khỏi cách mạng, bình định miền Nam. Ta đã đấu tranh trì hoãn việc gom dân lập ấp, chống bắt lính. Đã có hàng chục triệu lượt người tham gia “phá ấp chiến lược” đi đôi với xây dựng làng chiến đấu. Với quyết tâm “ một tấc không đi, một li không rời”, nhân dân miền Nam kiên quyết bám đất, giữ làng, phá thế kìm kẹp của địch. Mĩ và chính quyền Sài Gòn dù tập trung sức dồn dân, lập ấp chiến lược nhưng cũng chỉ thực hiện được một phần kế hoạch (non nửa số 16.000 ấp). Đến cuối 1962, trên nửa tổng số ấp với gần 70% nông dân miền Nam vẫn do cách mạng kiểm soát.
Trên mặt trận quân sự, quân ta giành thắng lợi vang dội trong trận Ấp Bắc (Mĩ Tho) ngày 2/1/1963, đánh bại cuộc hành quân càn quét của hơn 2000 binh lính quân đội Sài Gòn có cố vấn Mĩ chỉ huy, được pháo binh, máy bay, xe tăng, xe bọc thép yểm trợ. Đây là một chiến thắng quan trọng, ta đã đánh bại được các biện pháp chiến thuật của địch “trực thăng vận”, “thiết xa vận”. Chiến thắng Ấp Bắc chứng minh rằng quân và dân miền Nam hoàn toàn có khả năng đánh bại hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ. Sau trận Ấp Bắc, khắp miền Nam dấy lên phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công”.
Phong trào đấu tranh chính trị của các tầng lớp nhân dân trong các đô thị ngày càng mở rộng. nổi bật là cuộc đấu tranh của các tăng ni Phật tử Huế biểu tình (8/5/1963), 2 vạn tăng ni biểu tình phản đối chính quyền Ngụy cấm treo cờ phật, cuộc đấu tranh của “đội quân tóc dài” chống lại sự đàn áp của chính quyền Diệm. Từ đó phong trào đấu tranh đã lan ra cả những đô thị lớn như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, có những bước phát triển mạnh mẽ.
Ngày 1/11/1963 Mĩ giật dây các tướng lĩnh trong quân đội Sài Gòn do Dương Văn Minh cầm đầu làm cuộc đảo chính giết anh em Diệm – Nhu, đưa tay sai mới lên cầm quyền, với hi vọng ổn định tình hình để đẩy mạnh chiến tranh xâm lược. Cuộc đảo chính này đã làm cho chính quyền Sài Gòn lâm vào khủng hoảng triền mien. Chỉ trong vòng 18 tháng sau đó, liên tục diễn ra hơn 10 cuộc đảo chính.
Ngày 22/11/1963 tổng thống Mĩ Ken nơ dy bị ám sát, Giônxơn lên làm tổng thống quyết định đẩy mạnh hơn nữa “Chiến tranh đặc biệt”. Kế hoạch Giôn xơn – Mác Namara thay thế kế hoạch Xta lây – Taylo, nhằm tăng cường viện trợ quân sự, ổn định chính quyền Sài Gòn, bình định miền Nam Việt Nam có trọng điểm trong 2 năm (!964 – 1965).
Mặc dù vậy, từng mảng lớn “ấp chiến lược” của địch bị phá vỡ. “Ấp chiến lược” – xương sống của “Chiến tranh đặc biệt” đã bị phá sản về cơ bản. Vùng giải phóng ngày càng mở rộng, trở thành hậu phương trực tiếp của cách mạng. Tại vùng giải phóng, chính quyền cách mạng các cấp đã được thành lập. ruộng đất của việt gian bị tịch thu chia cho dân cày nghèo.
Sau chiến thắng Ấp Bắc, Quân giải phóng nhanh chóng trưởng thành và tiến lên đánh những trận có quy mô lớn.
Quân dân miền Đông Nam Bộ đã mở chiến dịch tiến công Đông xuân 1964 – 1965. Trận mở màn là đánh vào ấp Bình Giã (Bà Rịa ngày 2/12/1964). Chiến dịch diễn ra gần 3 tháng, ta đã loại khỏi vòng chiến đấu trên 1700 tên địch, phá hủy háng chục máy bay và xe bọc thép, đánh thắng các chiến thuật “trực thăng vận”, “thiết xa vận” của địch. Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” bị phá sản về cơ bản. Tiếp đó, quân ta giành thắng lợi ở An Lão (Bình Định), Ba Gia (Quảng Ngãi), Đồng Xoài (Bình Phước)…
Sau các chiến dịch tấn công của quân ta vào Đông xuân 1964 – 1965, nhiều đơn vị lớn của địch bị diệt gọn hoặc thiệt hại nặng. Quân Ngụy – lực lượng nòng cốt của “Chiến tranh đặc biệt” rơi vào thế suy yếu nghiêm trọng, không đủ sức đương đầu với các đòn tấn công lớn của quân giải phóng và đứng trước nguy cơ tan vỡ. Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ đã căn bản phá sản. Thế và lực của cách mạng miền Nam đã được triển khai trên khắp chiến trường. Đó là cơ sở tạo điều kiện cho cách mạng miền Nam tiếp tục giữ vững thế chủ động tiến công, đập tan chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của Mĩ sau này. Thất bại của “Chiến tranh đặc biệt” cũng là thất bại của Mĩ định dùng miền Nam làm nơi thí điểm một loại hình chiến tranh mới để đàn áp phong trào cách mạng trên thế giới.