Tại sao trong thời kì sau Hiệp định Giơnevơ về Đông Dương năm 1954, Đảng ta lại chủ trương đấu tranh hòa bình, đấu tranh chính trị mà không tiến hành đấu tranh vũ trang? Tóm tắt diễn biến của phong trào đấu tranh chính trị đòi hòa bình thống nhất nước nhà và giữ gìn lực lượng cách mạng trong những năm 1954 - 1959.
Chiến tranh một phía được xem như một chiến lược của Mĩ ở miền Nam mà chiến lược này gắn liền với tên tuổi của tổng thống Mĩ Aixenhao. Đây là cuộc chiến tranh thực sự diễn ra từ sau Hội nghị Giơ ne vơ đến cuối năm 1959 nhằm tiêu diệt bằng được chính quyền miền Nam, thiết lập một bộ máy chính quyền tay sai ổn định. Với mưu đồ đó trong cuộc chiến tranh này, Mĩ - Diệm đã triển khai tất cả lực lượng vũ trang, mở rộng những cuộc càn quét tấn công nhân dân miền Nam. Trong những ngày đầy của giai đoạn 1954 – 1959, nhân dân miền Nam gặp muôn vàn khó khăn gian khổ. Vì kẻ thù lớn mạnh hết sức tàn bạo trong khi lực lượng cách mạng nhỏ yếu, phần lớn đã tập kết ra Bắc. Đây có thể coi là thời kỳ đen tối nhất của cách mạng miền Nam. Trong khi kẻ thù đã tiến hành những hành động tàn bạo thì chúng ta trong cuộc chiến tranh bảo vệ Hiệp định Giơ ne vơ đã không lường hết được âm mưu, hành động của Mĩ – Diệm, không kịp chuyển từ đấu tranh hòa bình sang đấu tranh vũ trang. Cách mạng miền Nam từ giữa 1954 chuyển từ đấu tranh vũ t rang chống Pháp sang đấu tranh chính trị chống Mĩ – Diệm, đòi thi hành Hiệp định Giơ ne vơ năm 1954, bảo vệ hòa bình, giữ gìn và phát triển lực lượng cách mạng.
Cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam vừa đòi Mĩ – Diệm thi hành Hiệp định Giơ ne vơ, đòi hiệp thương tổng tuyển cử tự do thống nhất đất nước, đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ, vừa chống khủng bố, đàn áp, chống chiến dịch “tố cộng, diệt công” , chống trò hề “trưng cầu dân ý”, “bầu cử quốc hội”, của Ngô Đình Diệm.
Mở đầu là “Phong trào hòa bình” của trí thức và các tầng lớp nhân dân ở Sài Gòn – Chợ Lớn vào tháng 8/1954. Trong “Phong trào hòa bình”, nhiều cuộc mít ting, hội họp, đưa yêu sách đòi chính quyền thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Giơ ne vơ đươc tổ chức. Từ ngày kí hiệp định Giơ ne vơ cho đến giữa 1956, lực lượng nhân dân miền Nam luôn chiếm ưu thế về chính trị.
Mĩ – Diệm tăng cường khủng bố, đàn áp, lùng bắt những người lãnh đạo phong trào. Tuy vậy, phong trào đấu tranh vì mục tiêu hòa bình của các tầng lớp nhân dân tiếp tục dâng cao, lan rộng tới các thành phố khác và cả vùng nông thôn, mà tiêu biểu là Huế và Đà Nẵng. Phong trào đã lôi cuốn mọi tầng lớp nhân dân tham gia, hình thành mặt trận chống Mĩ – Diệm. Phong trào từ đấu tranh chính trị, hòa bình, chuyển sang dùng bạo lực, tiến hành đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, chuẩn bị cho cao trào cách mạng mới.