NHỮNG NÉT CHÍNH VỀ CHÍNH QUYỀN XÔ VIẾT - NGHỆ TĨNH
Sự thành lập
Từ tháng 9 năm 1930, phong trào công - nông phát triển tới đỉnh cao. Khẩu hiệu đấu tranh chính trị được kết hợp với các khẩu hiệu kinh tế. Hình thức đấu tranh đã diễn ra quyết liệt, quần chúng đã vũ trang, biểu tình thị uy, tiến công vào cơ quan chính quyền địch ở địa phương.
Ngày 12/9/30, 1 cuộc biểu tình khổng lồ của 2 vạn người đã nổ ra ở Hưng Nguyên - Nghệ An, đế quốc Pháp cho máy bay ném bom đã làm cho 217 người chết, 125 người bị thương. Như lửa đổ them dầu, ngay tối hôm sau 1 đoàn biểu tình kéo tới phá huyện lị Nam Đàn, cắt dây điện tín, xung đột với lính khố xanh. Suốt trong 2 tháng 9 và 10 ở các huyện Thanh Chương, Diễn Châu (Nghệ An). Hương Sơn (Hà Tĩnh)…nông dân đã khởi nghĩa vũ trang kéo đến phá huyện lỵ, nhà giam, nhà ga xe lửa, phá đồn điền của bon thực dân Pháp. Công nhân Vinh Bến Thủy đã bãi công trong suốt 2 tháng để ủng hộ phong trào nông dân và phản đối chính sách khủng bố của địch.
Trước khí thế đấu tranh của quần chúng, bộ máy chính quyền đế quốc và phong kiến tay sai ở nhiều huyện bị tê liệt, ở nhiều xã bị tan rã. Trước tình hình đó, các tổ chức Đảng ở địa phương đã lãnh đạo quần chúng thực hiện quyền làm chủ tự đứng ra quản lý lấy đời sống của mình. Các ban chấp hành nông hội xã do các chi bộ Đảng lãnh đạo đứng ra quản lý mọi mặt đời sống chính trị - xã hội của nông thôn, mặc nhiên làm chủ của chính quyền nông dân theo hình thức Xô Viết. Lần đầu tiên nhân dân ta nắm chính quyền ở địa phương.
Những chính sách của chính quyền Xô Viết
Chính trị: Thành lập chính quyền cách mạng ở nhiều thôn xã do nhân dân địa phương tham gia mà chủ yếu là công - nông, do công nhân lãnh đạo. Chính quyền đã ban bố, thực hiện các quyền tự do dân chủ cho nhân dân.
Vận động nhân dân tham gia các tổ chức quần chúng nông hội, công hội… nhất là nông hội phát triển mạnh.
Việc tuyên truyền giáo dục ý thức chính trị cho quần chúng bằng hội nghị, mít tinh, sách báo cách mạng được đặc biệt chú trọng.
Kinh tế: chia lại ruộng đất, chính quyền tổ chức nhân dân đắp đê phòng lụt, giúp đỡ nhân dân sản xuất.
Quân sự: Kiên quyết chấn áp bọn phản cách mạng, nhiều địa phương đấu tranh 1 cách quá tải (phú - địa hào, đào tận gốc, trốc tận rễ). Mỗi làng có tổ chức các đội tự vệ vũ trang, tự vệ đỏ…
Văn hóa: Tổ chức cho nhân dân học chữ quốc ngữ, bài trừ mê tín dị đoan…
Như vậy, Chính quyền Xô Viết Nghệ Tĩnh bước đầu đã đem lại những quyền tự do dân chủ cho nhân dân, cải thiện đời sống cho nhân dân. Từ đó, làm cho nông dân phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng cách mạng. Những việc làm của chính quyền đã thể hiện tính chất cách mạng. Tính dân chủ của 1 nhà nước dân chủ nhân dân. Như vậy, thông qua tổ chức và những chính sách của chính quyền Xô Viết Nghệ Tĩnh được đánh giá là hình thái sơ khai của chính quyền dân chủ nhân dân ở nước ta.