CAO TRÀO CÁCH MẠNG 1930 - 1931, ĐỈNH CAO LÀ XÔ VIẾT - NGHỆ TĨNH
* Điều kiện bùng nổ
Năm 1929, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới nổ ra ở Mĩ rồi nhanh chóng lan sang các nước tư bản khác: Anh, Pháp, Đức… Để giải quyết cuộc khủng hoảng này một số nước tư bản đã trút gánh nặng khủng hoảng lên các thuộc địa. Vì vậy, cuộc khủng hoảng đã lan từ các nước tư bản sang các thuộc địa. Và Việt Nam là một trong những nước thuộc địa phải gánh chịu những hậu quả nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế ở nước Pháp.
Đầu tiên là sự tác động của khủng hoảng đến nền kinh tế Việt Nam. Từ 1930, kinh tế Việt Nam bước vào thời kỳ suy thoái, khủng hoảng, bắt đầu từ nông nghiệp. Lúa gạo bị sụt giá, ruộng đất bị bỏ hoang nhiều. Trong công nghiệp, sản lượng hầu hết các ngành đều suy giảm. Xuất nhập khẩu đình đốn, hàng hóa khan hiếm, giá cả đắt đỏ.
Hậu quả lớn nhất mà cuộc khủng hoảng kinh tế gây ra đối với xã hội là làm trầm trọng thêm tình trạng đói khổ của các tầng lớp nhân dân lao động. Nhiều công nhân bị sa thải, số người có việc làm thì đồng lương ít ỏi. Nông dân phải chịu cảnh thuế cao, vay nợ nặng lãi, nông phẩm làm ra phải bán với giá thấp. Ruộng đất bị địa chủ người Pháp và người Việt chiếm đoạt. Nông dân ngày càng bị bần cùng hóa. Các tầng lớp nhân dân lao động khác cũng không tránh khỏi tác động xấu của khủng hoảng kinh tế. Thợ thủ công bị thất nghiệp, nhà buôn nhỏ phải đóng cửa hiệu, viên chức bị sa thải, số đông tư sản dân tộc gặp nhiều khó khăn trong kinh doanh.
Mâu thuẫn xã hội ngày càng sâu sắc, trong đó có hai mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp, và mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ phong kiến.
Chính vì vậy, trong những năm cuối thập kỷ 20, phong trào công nhân và phong trào yêu nước phát triển mạnh mẽ, lôi cuốn đông đảo các giai cấp, tầng lớp xã hội tham gia. Đầu 1930, cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Việt Nam Quốc dân Đảng lãnh đạo đã thất bại. Chính quyền thực dân tiến hành một chiến dịch khủng bố dã man những người yêu nước. Điều đó càng làm tăng thêm những mâu thuẫn và tình trạng bất ổn trong xã hội.
Trong thời kỳ này cũng đã diễn ra cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng. Nổi bật là cuộc đấu tranh chủ nghĩa Mác Lê nin và các quan điểm phi vô sản, giữa những đảng viên Việt Nam quốc dân Đảng với những chiến sĩ cộng sản trong nhà tù. Cuộc đấu tranh đó đã tác động đến tư tưởng của quần chúng nhân dân, thôi thúc cuộc đấu tranh của quần chùng
Cũng chính trong lúc đó, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930 với “Chính cương, sách lược vắn tắt” đã xác định tính chất của cuộc đấu tranh của dân tộc. Đồng thời các chiến sĩ cộng sản cũng kịp thời lãnh đạo quần chúng nhân dân đấu tranh nên đã biến sự căm thù của quần chúng thành hoạt động cách mạng, làm cho cuộc đấu tranh của quần chúng diễn ra sôi nổi trên quy mô toàn quốc, có tính tổ chức và thống nhất trong hành động. Vì vậy phong trào của quần chúng đã phát triển thành một cao trào cách mạng trong những năm 1930 - 1931 mà đỉnh cao là Xô Viết – Nghệ Tĩnh
Trên thế giới, trong khi nền kinh tế tư bản đang khủng hoảng thì Liên Xô đạt được những thành tựu rực rỡ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng của cách mạng tháng Mười Nga và những thành tựu của Liên Xô trong xây dựng chủ nghĩa xã hội phần nào đã ảnh hưởng đến nhân dân ta, góp phần cổ vũ nhân dân ta đứng lên đấu tranh.
* Ý nghĩa lịch sử
Cao trào cách mạng 1930 – 1931 đặc biệt là phong trào Xô viết – Nghệ Tĩnh là một sự kiện lịch sử trọng đại trong lịch sử cách mạng nước ta. Lần đầu tiên nhân dân lao động (công – nông) dưới sự lãnh đạo của ĐCS Đông Dương đã vùng lên với một khí thế tiến công cách mạng chưa từng thấy, giáng một đòn quyết liệt vào bè lũ đế quốc, phong kiến tay sai.
Cao trào cách mạng 1930 – 1931 là một thắng lợi đầu tiên có ý nghĩa quyết định với toàn bộ tiến trình phát triển tiếp theo của cách mạng nước ta. Cao trào này đã tạo ra những nhân tố đầu tiên bảo đảm thuận lợi cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Cao trào cách mạng 1930 – 1931 là bước chuẩn bị cho thắng lợi cách mạng tháng Tám. Với Đảng ta, khẳng định quyền lãnh đạo, năng lực lãnh đạo cách mạng của Đảng. Chứng tỏ đường lối cahcs mạng Đảng ta đề ra là đúng đáp ứng nguyện vọng của quần chúng. Qua thực tế đấu tranh thấy rõ, dưới sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp công nhân – nông dân đã đoàn kết với các giai cấp khác, có khả năng đánh đổ nền thống trị đế quốc – phong kiến để xây dựng một cuộc sống mới. Qua cao trào cũng khảng định uy tín của Đảng được xác lập trong quần chúng. ĐỒng thời, Đảng ta xây dựng được khối liên minh công – nông vững chắc. Trên cơ sở đó thành lập mặt trận dân tộc thống nhất về sau.
Với quần chúng, củng cố thêm niềm tin của quần chúng vào sự lãnh đạo của Đảng. Qua đấu tranh làm cho quần chúng tin vào khả năng cách mạng của chính mình có thể đấu tranh giành thắng lợi, hình thành khối liên minh công - nông vững chắc.
Trong đấu tranh quần chúng sáng tạo một hình thức chính quyền mới là hình thức Xô viết. Mặc dù chỉ tồn tại trong 4, 5 tháng nhưng nó là một chính quyền dân chủ nhân dân và nó trở thành một mô hình nhà nước mà sau này cách mạng tháng 8/1945 học tập.
Phong trào cách mạng 1930 – 1931 cũng để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá đó là: bài học kết hợp hai nhiệm vụ chống đế quốc và phong kiến, bài học về xây dựng khối liên minh công nông, và bài học về khởi nghĩa vũ trang.
Với những ý nghĩa nói trên làm cho phong trào cách mạng 1930 – 1931 có giá trị như là một cuộc diễn tập đầu tiên của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, chuẩn bị cho thắng lợi cách mạng tháng Tám sau này.
“Tuy đế quốc Pháp đã dập tắt phong trào đó trong một biển máu nhưng xô viết Nghệ Tĩnh đã chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng của nhân dân lao động Việt Nam. Phong trào tuy thất bại nhưng nó rèn luyện lực lượng cho cuộc cách mạng tháng Tám và thắng lợi sau này”. (Hồ Chí Minh).