NHỮNG SỰ KIỆN TIÊU BIỂU TRONG NHỮNG NĂM 1936 - 1939
Dưới ảnh hưởng của tình hình thế giới có nhiều thuận lợi cho cách mạng Việt Nam, trong những năm 1936-1939, ở Việt Nam đã dấy lên 1 cao trào phát triển rộng lớn. Trong 4 năm này, cả nước có rất nhiều các cuộc đấu tranh diễn ra đông đảo và quyết liệt. Tiêu biểu là các sự kiện sau:
Phong trào dân chủ Đông Dương đại hội
Từ giữa năm 1936, được tin chính phủ mặt trận dân chủ Pháp sắp cử 1 phái đoàn sang điều tra tình hình thuộc Đông Dương, Đảng chủ trương phát động 1 phong trào đấu tranh công khai rộng lớn trong quần chúng. Mở đầu là cuộc vận động lập Ủy ban trù bị Đông Dương đại hội nhằm thu thập nguyện vọng của quần chúng, tiến tới triệu tập Đông Dương đại hội (8/36). Hưởng ứng chủ trương trên các “Ủy ban hành động” nối tiếp nhau ra đời ở nhiều địa phương trong cả nước. Quần chúng khắp nơi sôi nổi tổ chức các cuộc mít tinh, hội họp, diễn thuyết để thu thập “dân nguyện” đưa yêu sách đòi chính phủ mặt trận nhân dân Pháp phải trả lại tự do cho tù chính trị, thi hành luật lao động ngày làm 8 giờ và đảm bảo số ngày nghỉ có lương trong năm cho công nhân, cải thiện đời sống cho nhân dân.
Tiếp đến đầu năm 37, nhân dịp đón phái viên của chính phủ Pháp và toàn quyền mới xứ Đông Dương, lực lượng quần chúng rộng lớn càng có dịp được biểu dương mạnh mẽ qua các cuộc mít tinh, biểu tình, đưa “dân nguyện” trong đó công nhân và nông dân là lực lượng đông đảo hăng hái nhất. Nhờ khéo lợi dụng các hình thức đấu tranh hợp pháp, phong trào quần chúng đấu tranh theo những khẩu hiệu đòi tự do, dân chủ, cải thiện đời sống, đã phát triển liên tục, rộng rãi khắp cả thành thị, nông thôn. Ngoài các yêu sách chung, mỗi các giai cấp, mỗi tầng lớp còn đưa ra các yêu sách riêng của mình. Công nhân đòi tự do lập nghiệp đoàn, tăng lương, bớt giờ làm, thi hành luật lao động, thực hiện bảo hiểm xã hội, chống đuổi thợ, chống đánh đập, cúp phạt…Nông dân đòi chia lại ruộng công, chống sưu cao thuế nặng, đòi giảm tô, giảm tức…Công chức, học sinh, tiểu thương, tiểu chủ đòi đảm bảo quyền lợi lao động,, ban bố các quyền tự do dân chủ miễn giảm các thứ thuế.
Phong trào đã có tác dụng to lớn làm thức tỉnh phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ của quần chúng nhân dân, bọn thực dân Pháp đã phải nhượng bộ 1 phần yêu sách của nhân dân, ban bố nghị định tăng tiền lương tối thiểu của công nhân, ân xá cho hơn 3 nghìn chiến sĩ cách mạng.
Phong trào đấu tranh của quần chúng
Đi đối với phong trào Đông Dương đại hội, ở khắp các thành phố lớn Hải Phòng, Hà Nội, Nam Định, … đều diễn ra các cuộc mít tinh, biểu tình công khai của quần chúng đòi dân chủ, dân chủ. Ở nông thôn, nhiều nơi nông dân cũng biểu tình đòi địa chủ giảm tô, giảm tức, đòi nhà cầm quyền giảm sưu thuế tiêu biểu là các cuộc đấu tranh:
Tổng bãi công của công nhân than Hòn Gai (11/36)
Bãi công của công nhân xe lửa Trường Thi (7/37)
Cuộc mít tinh của 2,5 vạn người tại quảng trường nhà Đấu Xảo Hà Nội(1/5/38)
Hoạt động của mặt trận dân chủ Đông Dương
Giữa năm 1936, mặt trận nhân dân phản để Đông Dương được thành lập. Mặt trận có thành phần rất rộng rãi: công nhân, nông dân, tiểu tư sản, tư sản dân tộc, 1 số địa chủ yêu nước kể cả những người Pháp dân chủ ở Đông Dương trong đó vẫn lấy liên minh công - nông làm gốc đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tháng 3/38, đổi tên là mặt trận thống nhất dân chủ Đông Dương. Quần chúng còn được tập hợp trong nhiểu tổ chức chính trị dưới những hình thức khác nhau: hội Ái Hữu, hội Tương tế, hội đọc sách,…Đây thực sự là 1 phong trào đấu tranh chính trị công khai rộng lớn của quần chúng.
Đấu tranh trên lĩnh vực báo trí
Nhiều tờ báo công khai của Đảng, của mặt trận dân chủ Đông Dương và các đoàn thể quần chúng đã ra đời: Tiền phong, Dân chúng, lao động…Một số sách chính trị, phổ thông giới thiệu chủ nghĩa Mác - Lênin và chính sách của Đảng cũng được lưu hành rộng khắp Cuốn Vấn đề dân cày của Qua Ninh và Vân Đình.
Đấu tranh trên nghị trường
Trong những năm 1937 - 1938, Đảng Cộng sản Đông Dương còn lợi dụng khả năng hợp pháp để tham gia các cuộc tranh cử, đưa người của Đảng và của mặt trận dân chủ Đông Dương vào hội đồng Quản hạt Nam kỳ, các viện dân biểu bắc kỳ và Trung Kỳ, hội đồng Kinh tế - tài chính Đông Đương nhằm mở rộng công tác tuyên truyền giáo dục quần chúng vạch trần chính sách thuộc địa phản động của thực dân Pháp, đấu tranh cho quyền lợi của quần chúng.
Đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật - tư tưởng
Trong thời kỳ này, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, tư tưởng cũng diễn ra rất sôi động thể hiện trong cuộc tranh luận giữa 2 phái “Nghệ thuật vị nghệ thuật” và “nghệ thuật vị nhân sinh” và giữa phái duy tâm - duy vật. Cuộc đấu tranh này làm cho giới văn nghệ sĩ thức tỉnh ý thức chính trị, giúp họ đi đúng hướng trong sáng tác, lấy phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân làm mục tiêu.
Từ cuối năm 1938, chính phủ mặt trận nhân dân Pháp do Đảng Cộng sản Pháp đứng đầu ngày càng thiên hữu theo đà bọn thực dân phản động Pháp ngóc đầu dậy phản công lại mặt trận dân chủ ĐD, ra mặt ngăn cấm những hoạt động cách mạng và khủng bố những chiến sĩ tham gia phong trào. Phong trào đấu tranh công khai vì vậy thu hẹp dần. Đến tháng 9/1939, khi chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ, phong trào chấm dứt hẳn.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đông đảo các tầng lớp nhân dân đã tham gia vào cuộc vận động dân chủ, Đây là 1 cuộc đấu tranh chính trị công khai, hợp pháp diễn ra rộng lớn chưa từng có trong lịch sử nước ta. Cuộc vận động dân chủ 1936 - 1939, vơi mục tiêu chính: đấu tranh dân chủ - công khai nhưng thực chất là 1 cao trào dân tộc, dân chủ rộng lớn.
Đối với Đảng ta:
Trong khi lãnh đạo quần chúng trình độ chính trị và công tác của cán bộ, Đảng viên đã được nâng cao 1 bước rõ rệt. Uy tín và ảnh hưởng của Đảng được mở rộng ăn sâu trong nhân dân.
Quan trọng hơn là tình hình chính trị lúc đó có thể hoạt động hợp pháp và nửa hợp pháp đã tạo điều kiện cho tư tưởng Mác - Lênin và đường lối chính sách của Đảng được phổ biến, tuyên truyền, giáo dục sâu rộng.
Các sách báo của Đảng và của mặt trận dân chủ có tác dụng lớn trong việc động viên giáo dục, tổ chức lãnh đạo quần chúng để đạp tan những luận điệu tuyên truyền xuyên tác của kẻ thù.
Trong hoàn cảnh đó để tổ chức của Đảng được tổ chức củng cố và phát triển qua đấu tranh Đảng đã tập hợp xây dựng, giáo dục đồng thời cũng bồi dưỡng được đội ngũ cán bộ đông đảo dày dạn trong đấu tranh, có nhiều kinh nghiệm.
Với quần chúng
Dưới sự lãnh đạo của Đảng họ đã tập hợp trong nhiều tổ chức mà tổ chức là mặt trận dân chủ Đông Dương. Qua đấu tranh quần chúng đã được cải thiện về đời sống, các quyền tự do dân chủ phần nào được mở rộng.
Qua đấu tranh, đội quân chính trị quần chúng gồm hàng triệu người ở thành thị và nông thôn đã được Đảng tập hợp và giáo dục.
Cao trào để lại nhiều bài học kinh nghiệm nhất là về vận động, tổ chức quần chúng, hình thức đấu tranh.
Xét trên nhiều phương diện nói trên có thể coi cao trào 36-39 là 1 cao trào dân chủ rộng lớn. Nó không nhưng thể hiện sự phục hồi và lớn mạnh của PT đấu tranh của nhân dân ta mà nó còn thể hiện sự trưởng thành vượt bậc của Đảng ta trong việc lãnh đạo cách mạng nước ta chuyển biến phù hợp với từng hoàn cảnh lịch sử cụ thể.