Sau khi đặt được ách thống trị ở Đông Dương, thực dân Pháp bắt
tay vào chương trình khai thác thuộc địa lần thứ 1 (1896 - 1914). Trong cuộc
khai thác này, Pháp đã thi hành 1 số chính sách mới để biến Đông Dương thành 1
nơi khai thác tài nguyên, bóc lột nguồn nhân công rẻ mạt và là nơi tiêu thụ hàng
hóa.
Sau chiến tranh thế giới thứ 1(1914 - 1918) kết thúc, Pháp
tuy là nước thắng trận nhưng kinh tế kiệt quệ, buộc Pháp phải khai thác thuộc địa.
Việt Nam là thuộc địa của Pháp nên nằm trong công cuộc chương trình khai thác.
Đây là cuộc khai thác lần thứ hai ở Việt Nam. Trong lần này Pháp tăng cường đầu
tư vốn vào nông nghiệp, khai thác mỏ than và công nghiệp tiêu dùng. Cuộc khai
thác lần thứ 2 chính là sự tiếp tục của cuộc khai thác lần thứ 1. Các ngành
kinh tế ở Đông Dương, tuy có phát triển song với những chính sách khai thác của
chúng đã bộc lộ rõ sự tham lam, tàn bạo của thực dân Pháp. Mặt khác, nó cũng phản
ánh đầy đủ tính chất vụ lộc, vụ lợi của bọn thực dân. Vì vậy, cuộc khai thác
này, Việt Nam thực sự trở thành 1 thuộc địa khai thác bọc lột siêu lợi nhuận,
siêu ngạch của Tư bản độc quyền Pháp, như nhiều lãnh tụ của Đảng ta đã nhận
xét: Nó mang chất đầu cơ và Việt Nam là điển hình của xứ thuộc địa.
Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp đã làm cho
xã hội Việt Nam có sự phân hóa giai cấp toàn diện, sâu sắc, triệt để. Các lực
lượng mới bên trong thực sự đã hình thành đáng chú ý là giai cấp công nhân.
Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời và phát triển trong cuộc khai thác thuộc địa
của thực dân Pháp và trưởng thành nhanh chóng trong những năm 20 của thế kỷ XX.
Trước chiến tranh thế giới thứ 1, giai cấp công nhân Việt Nam đã hình thành có
khoảng 10 vạn người. Sau chiến tranh do Pháp đẩy mạnh chính sách khai thác,
giai cấp công nhân phát triển cả về số lượng và chất lượng lên tới 22 vạn người
(1929). Sống tập chung ở Hà Nội, Hải Phòng, Hòn Gai, Vinh, Nam Định. Ngoài những
ưu điểm của công nhân quốc tế như đại diện cho 1 phương thức sản xuất tiến bộ,
có tinh thần cách mạng triệt để, điều kiện sống tập trung thì giai cấp côn nhân
Việt Nam có những đặc điểm riêng:
+ Chịu 3 tầng áp bức bóc lột nặng nề (đế quốc, phong kiến,
tư sản mại bản)
+ Xuất thân từ giai cấp nông dân lại sinh ra trong 1 dân tộc
có truyền thống đấu tranh anh hùng bất khuất
+ Phong trào dân tộc dân chủ mạnh mẽ, nội bộ lại thống nhất,
thuần nhất lại không bị chủ nghĩa cơ hội lũng đoạn.
+ Vừa ra đời giai cấp công nhân Việt Nam lại tiếp thu ngay
những tư tưởng của cách mạng tháng Mười Nga và chủ nghĩa Mác - Lênin.
Do vậy, giai cấp công
nhân Việt Nam tuy tuổi đời còn trẻ, số lượng không nhiều nhưng với những đặc điểm
trên, giai cấp công nhân là giai cấp duy nhất đại diện cho sự phát triển của xã
hội Việt Nam, duy nhất có đầy đủ điều kiện, khả năng lãnh đạo phong trào cách mạng,
nắm ngọn cờ giải phóng dân tộc, giải phóng lao động ở nước ta.